Me më të bukurat kam bërë dashuri.Lirika dashurie nga Koçi Petriti





































Me më të bukurat kam bërë dashuri

Nga Koçi Petriti


Ju kujtova të gjithave

Ju kujtova të gjithave juve që them se ju desha,
që nga m’e hershmja,
gjer tek e vona,
atë që ish e paputhura,
atë që ish virgjëresha,
atë që ish molla e sherrit e pela e harbimeve tona.

Atë që flijoi për tre grosh dashurizën e parë,
atë që briroi fill pas muajit të mjaltit nën mua,
atë që nguroi n’ udhëkryq: djall, a ëngjëll të marrë,
atë që kuptoi që s’e desha, që sapo i thashë “të dua”.

Ja, po më ngjan sikur ngrihi nga heshtja e honeve,
Të shumta, të ndryshme si ngjyrat, si zogjtë,
ju fluturuat mbi prushin epshor të pasioneve,
donit të ngroheshit, pendët e bukura dogjtë.

Vjen perëndisht edhe ti, që të desha së pari,
pikëz e artë, flurorja, si rreze e përthyer mbi lotë,
të shtrij e të shkoj përmbi buzë sërish si dikur një fill bari,
ti nis këndon edhe qan: Dashuria bën xhiro në botë!

Prapë unë u desha pa ty,
ti prapë u puthe pa mua,
erdhën pas teje të tjera, shuan ç’ rindizet e digjet,
erdhën, po s’hyri askush gjer në pronat e tua,
mes njëri tjetrit shkon lumi që ndan e bashkon të dy brigjet.

Zbriti dhe suta e Veriut,
mbrriti dhe krrilla prej Jugut,
unë i pranova të gjitha, të gjitha, të gjitha,
toka, grua beronjë palluar prej plugut,
qan kur s’ ngarkohet me pemë,
qesh kur mbulohet me drithra.

Ja, ku po vjen dhe më e vona, mjellma e fundit,
mjellma e fundit brymuar nga vjeshta,
hirin hënor të flijimit kalimthi ma shkundi,
brymën e ikjes pa kthim më brymoi përmbi vjersha.

Unë kështu dimëroj gjer në flirtet e vona,
herë i rishuar, herë i rindezur, sa mund,
jam gati çdonjë ta ridua sikur të ish vërtet Dezdemona,
pastaj ta harroj si një libër që s’mund ta lexosh gjer në fund…


* * *
Shumë ëndërrova të doja një njeri,
Kështu më mbeti koka kthyer nga dashuria,
Ëndërr pas ëndrre blova dhimbje e vetmi,
Në zemër mblodha gjithë muzgjet me shkëndija.
Duhej të prisja që veç ty të të desha,
I rrethuar kështu përjetësisht me xixëllonja.
Jam unë që të dua vërtet gjer në eshtra,
Apo ti të më bësh të të harroj je e pazonja?

l6 mars l972

Kënga e mjellmës

Kisha trefish moshën e saj,
Ish si sajim prej perëndish
E tha: Jam vajze !
E i thashë: Qaj!
Më dërgoi Zoti të të prish.

Qenke sajim prej perëndish,
Lëng luleshtrydhjesh, prush kulumbrish .

Më puthte që nga floku gjer në thua,
Sikur ajo të ish grua e unë i mitur,
Një çast nën mua u rrit e u moshua,
U puth e prapë u përtërit papritur.

Ishte sajim prej perëndish,
Lëng luleshtrydhjesh, prush kulumbrish .

Moshën e saj kisha trefish…

                                                        2001


***

S’rri dot me ty,
s’bëj dot pa ty,
nata ka vesh,
dita ka sy.

Fshehur po dal,
vjedhur po hy,
nata ka vesh,
dita ka sy.

Nën qiell veç,
nën dhe të dy,
s’ rri dot me ty,
s’ bëj dot pa ty!



Me më të bukurat kam bërë dashuri

Me më të bukurat kam bërë dashuri,
me më Të Bukurën kam bërë fëmijë,
shijova luleshtrydhje e kulumbri
e vdekja kur të dojë le të vijë!



Tëmthat më rrahin

Tëmthat më rrahin,
zemra më digjet,
dua një shekull të rroj
e larg në u largofsha si ujrat nga brigjet,
prap ti më dhimbsesh njësoj.

Ç’ rëntë mbi mua,
ç’ rrjedhtë nën mua,
rrjedhtë e më ktheftë tek ti,
unë ç’ njeri duhet dashur e dua,
Ty të kam Perëndi.

Ç’ flasim kështu,
ç’ heshtim kështu,
vallë në ç’ ujra po zhytem?
Ulur në çipin e syve të tu,
lermë të pi e të mbytem!

Lermë të pi,
lermë të hesht,
zemra për zemër të digjet,
shekullin tim le ta ngrysja kaq thjesht,
në ujrat ku lozin gjithë brigjet!…

Tëmthat më rrahin,
zëmra më digjet…



Baladë për ty që të dua

Unë emrin tënd e zë rrallë në gojë,
Kjo do të thotë që në zemër e ruaj thellë,
Veç më ndodhtë të kthehem në rrënojë,
Ti do të dalësh si legjenda mbi një kështjellë.

Unë emrin tënd s’e kam vënë në asnjë vjershë
E s’do ta shkruaj as në vargun më me bujë,
Kjo do të thotë që gjërat më me peshë
Rrinë në thellësi dhe është zor t’i ngresh mbi ujë…


Balada e urës

Ish një vajzë e ish një djalë,
vajza e donte e djali e donte,
po Shkumbini i madh me valë
i kish ndarë e turfullonte.

Dhe thërrisnin: Oo, të dua!
Po kjo klithmë e lashtë fjalësh
u dëgjohej: Joo, s’të dua!
nëpër thashetheme valësh.

E humbisnin të dy shpresën
e shpresonin prap më tepër,
siç humbet dhe dita vesën
dhe e gjen mëngjezin tjetër.

Oo, të dua, – nisej fjala,
Joo s’të dua, – mbrrinte zallit.
Vajza thosh: Më piftë vala!
Të përpiftë! – i bëhej djalit.

Bot me buzë, bot me duar,
anës dallgëve ndërkryer,
herë për jetë dashuruar,
herë për vdekje të zhgënjyer.

Hidhnin fjalën ta kalonin,
shprishej porsi plisi i kumit,
hidhnin gurin të qëllonin,
binte mu në mes të lumit.

Një çast lumi s’ish më lumë
mes dy maleve të mallit
dhe u bind e ra në gjumë
dhe u hap e fjeti zallit.

Rendi vajza e rendi djali,
sa u ngrit një erë e marrë,
që rrëzoi shkëmbinj nga mali
e një breshër që s’ish parë.

Zgjatën duart, vunë gurë,
shtruan dhëmbjet që nuk thuhen,
gjer mbi lumë u bënë urë
të kalojnë ata që duhen.

Ish një vajzë e ish një djalë…



Balada e pusit

Pus, o pus i shpirtit tim trishtuar,
s’mban mend ç’sy ke larë gjer më sot,
po për dertin tënd të përvëluar
si nuk derdhe dot një pikë lot?

Ja, po ngreh kapakun tënd të rëndë
e që lart sheh hëna si kukudh,
duke shkundur shpejt dremitjen tënde,
zbret një pamje vajze dhe të puth.

Befas ti nga terr i zi mbështjellë,
kur që poshtë ia pi të kaltrit sy,
ndrit e shkëndijon e nxjerr që thellë
qiejt e përmbysur përmbi ty.

Frymën mban, ç’mendon mos të ta vjedhin,
do me të të flesh përjetësisht,
sa një gur të vockël të të hedhin
faqen rreth i rrudhave ta prish.

Por pa pritur vajza ta nxjerr gjuhën,
tallja e saj të ngjeth e sa s’të çmënd,
ndaj mos pret sërish të ta zerë udhën,
ta varrosësh thellë fundit tënd?

Pus, o pus i shpirtit tim trishtuar,
s’mban mend ç’sy ke larë gjer më sot,
po për dertin tënd të përvëluar
si nuk derdhe dot një pikë lot?

                              Korçë, 26 tetor l962



Bredh brenga e mbrëmjes

Bredh brenga e mbrëmjes. Bryma brigjet zbardh.
Ty të buis mbi dy bumbeska i bryllët gjiri
E unë ndjej sikur nga gjithë ky mall i madh
Përbrënda më vjen rreth një gur mulliri.

Mbi ç`buzë bumbeskat?zogj ti po i çuket,
kur mijra zilka gjethesh troket plepi
e natyra nxjerr nga xhepi i vet
hënën si pasqyrëz tualeti?


Letër…

O dhembshuri mizore e qerpikqarë,
sa ndjej nevojën shpirtin të ta hap,
po ç’të të shkruaj ty tani më parë,
kur drithërim i ëmbël vjen më kap?

Ka rënë nata, fle dhe shpezëria,
ti nga thëllëzëria e tyre zbret
e feks përmes qepallave të mia,
si flutur që në krimb të kthehet pret.

Kur pret mbi shkretim shtrati e ndjen humnerë,
si drithmë gjethërimi që rreth bie,
mos, mos e lerë lotin të të bjerë
në psherëtim të mekur dashurie!

Përqethur si dikur nga puthja e parë,
humnerës pëshpëriti tinguj malli,
përfytyrimi krahë të më marrë,
kur feks ti larg si lot margaritari.

Ti hyre e rrije në mëdyshje

Ti hyre e rrije në mëdyshje
aty në prag të derës,
siç hyn  një çast një dallëndyshe
mes dimrit dhe pranverës.

E ndërsa heshtnim sy ndër sy,
as ngeshëm e as ngutur,
të qe shkopsitur kopsa ty,
apo të ish këputur ?

Se kur vështroja përmbi gjinj,
herë shtrembër e herë drejt,
s’di ç’ nomatisa me gishtrinj
e të shkopsita krejt.



Në puthje ishe krejt dëborë

Në puthje ishe krejt dëborë,
sikur më puthte vdekja,
E unë
të shtira kot në dorë,
mos shkonte kot pikpjekja.

Po dhe në ish dorështënia e kotë,
a thjesht pa epsh, pa ëndje,
përse më kap rënqethja e ftohtë
sa herë të sjell ndër mëndje?

M’u dhe ti mes dëbore e zjarri,
pa ditur ç’ ndeze e ç’ fike,
e mua këtë puthje varri
ma ngule gozhdë e ike.


Fjalë të përsëritura

Ai ia prek flokët dhe ia ngatërron nëpër gishta,
ajo një kopsë të këmishës ia shtyp me thua,
vesa pikëzon mbi lirishta,
shelgjet rrinë varur mbi përrua.

E marr me mënd ç’ i pëshpërit ai tani
e ç’ mërmërin ajo në këtë orë të vonë.
Sa të tjerë i kanë thënë këto fjalë
e sa të tjerë do t’i thonë e do t’i thonë?

Dhe asgjë s’përsëritet, te asnjë vajzë e asnjë djalë,
në vitet që do të vijnë, të trazuar apo të qetë.
Mjerë ai që s’i ka thënë dikujt të tilla fjalë,
fjalë që thuhen vetëm njëherë në jetë!


Si të të nxjerr prej vjershave të mia

Si të të nxjerr prej vjershave të mia,
ku ti hajdutërisht s’ke hyrë,
si në atë shtrat, ku të iku çupëria,
të dilje s’deshe e tjetra të pat shtyre?

Si të të nxjerr? Ti hyre gjer në çmëndje,
pa ty më mbeten vjershat krejt gërmadha
e s’di sesi je shndërruar në një dhëmbje
e drithmë e klithmë, veshur me të bardha.

E veshur me të bardha e lule molle,
nën lule molle lot një lojë zjarri
e drurët degë mbyllur si kasolle
e ti më shkon mbi buzë një fill bari.

Dhe muzg i trëndafiltë e unë pa mëndje
një degëz shelgu zhvesha lakuriq
e ti, si për të fshehur zhveshjen tënde,
the: Ah, ju djemtë ç’ jini kaq të liq!




Këndeska e kënetës këlthet

Në mëngën e gjolit, ku çurkat shpesh vijnë,
marr grepin e pres fillikat,
kur hëna, si çupë, që fsheh me turp gjinë,
lëndinat me nur i spërkat.

Kli-kliu, kli-kliu, me britma të brishta
këndesk’ e kënetës këlthet,
kalimthi shkund shapka shavar e shelgjishta,
unë ëndrrat mes ujrave tret.

Sa bëj të hedh grepin mbi faqen e pastërt,
nën këmbët e mbledhura shuk,
si rruspë përralle me trup t’alabastërt,
m’u shfaq një fytyrë e m’u zhduk.

Nuk bën të dremisësh mbi brigjet e jetës,
më shkundi prej fundesh një zë,
kli-kliu këlthiti këndesk’ e kënetës,
veç rruspa e bukur s’erdh më.

Korçë, 17 dhjetor 1962
Të shkruaj kot më dridhet dora

Të shkruaj kot më dridhet dora,
ta mbyt dëshirën thyhem “krak”,
kur shpirt i ftohtë si dëbora
ma thith gëzimin e më mplak.

Sikush më sheh që qesh nga vreri,
askush s’ beson kur them: Po vdes!
Eh, kur do gjej mes këtij ferri,
kërcu ku kokën ta mbështes?

I shoh të rinjtë e zjarrtë udhës
si lodhin këmbët ec e jak,
u zbehet qeshja e pastër buzës,
si fletë e prerë mbi zambak.

I shoh dhe vajzat si nemiten,
të zvjerdhura nga ndjenjë e nur,
tregojnë vithet që të shiten,
me shpirt të zbrazur si qivur…
Vjeshtë 1962




Ti dem që zbret hyjnisht nga lart

E shtrydh ti gruan shpesh mbi shtrat
E shpesh me epsh e shfrim,
Si dem, që zbret hyjnisht nga lart,
E ngjesh përmbi qilim.

Dhe s’di, përmbys a mbi kurriz,
Mbi shtrat, a mbi qilim,
Tërbimi a ledhatimi u ngjiz
N’at’akt hyjnor, sublim.

                                  1985



U shfletuam gjer në fund si libër

U shfletuam gjer në fund si libër,
të rinisnim nga fillimi ish kot,
edhe reja zbraz në udhë e sipër
ç’ barrë gjer në fund nuk e mban dot.

Ç’ është e mençur sot, dje ishte e marrë,
sot po më epesh, nesër do më urresh,
një fustan që vishnje ti më parë,
motra jote e vogël pse s’e vesh?

Të ringjall ç’ ka vdekur s’ më merr malli,
kurse ti, dhe mbas kaq vitesh ti,
atë fustan me fasha portokalli,
ç’ dreqin ke që prapë e vesh tani?

Kot shpreson rizgjim e bën koketën,
që ç’ thëngjill u dogj ta shkëndijosh
e si vajzë e re që skuqet lehtë,
kot mundohesh gjunjët t’i mbulosh.

Digjem për një çast kur të kam afër,
më shkreptijnë sytë kur të shoh,
po ky është zjarr, një zjarr i varfër,
që as ty, as mua nuk më ngroh.

Rashë më gjunjë veç nën virgjëresha,
shpirtin nuk e shita me rrospi
e as hasmit tim nuk do t’ ia desha
të mos binte dot në dashuri…


Gërmadha

Nga gjithçka që thamë e bëmë njëherë
Mbeti diçka, që as ti dot s’e urreve,
Si trungu i djegur mbetur mbi humnerë,
Mbas gjithë vetëtimave dhe rrufeve.

E kjo diçka papritur qenka zgjuar,
Si bisk buisur sipër shkrumbërie.
O, s’paska asgjë më të trishtuar
Se të ringresh gërmadha dashurie!



Pikëpjekja jonë e shkurtër ish

Pikëpjekja jonë e shkurtër ish,
Fill këputur keq nga lëmshi i jetës,
Si dy re që piqen rastësisht e
peng në ndarje i mbeten njëra tjetrës.

Dhe sa herë harrohemi të dy,
Ç’ re u nxi e ç’ re u ylberua?
Reja ime shi lëshon mbi ty,
Reja jote breshër derdh mbi mua.

Dhe sa herë u ndeshëm sy ndër sy,
Ç’ vetëtimë malli u ndez e u shua?
Reja ime shi lëshon mbi ty,
Reja jote breshër derdh mbi mua…


Fallxheshë

Ti ma sheh pëllëmbën si fallxheshë,
prerë nga një vijë mespërmes,
e më flet për fatin tim pareshtur
se nga dorë femre do të vdes.

Nuk e paskam t’ardhmen pa zigzake,
as të gjatë jetën nuk e kam,
ngrysu e gdhihu qyq në prehër plake,
si një shelg që sipër qokthi i qan.

Që të vdes nga dorë skandaloze,
ti vërtet s’beson, as bën shaka.
Po ç’do t’ish mbidheu pa gra xheloze,
ç’do t’ish burri pa lakmi për gra?

Ndonse vija t’ardhmen s’mund ta thotë
dhe këtë fort mirë e di dhe ti,
gati jam të vdes nga dora jote,
dora jote, fati im i zi…



Motiv i vjetër serenate

Po vij, po ti
mos dil të më takosh,
Për sytë e tu s’kam kurrë më dëshirë,
Ç’kujtove,
mos më more për një llosh,
Që ndodhet larg e ti do t’i vesh brirë?

Mbi gjurin tim harro se ç’dehje pate,
Nën gju të tjetrit qofsh e dehur prap,
Nga ky motiv i vjetër serenate,
Ç’burbuqe u mbyll,
ç’bumbeskë e re u hap?

Ti shtrihu prap mbi shtrat atllasi, a bari,
Në humb një “yll”, kap lehtë tjetër “yll”,
Veç mos harro,
se ç’plor e hapi i pari
Atë shteg, që dot as djalli më s’e mbyll.

Po vij po ti mos dil të më takosh…
1962


Në çdo shtrat ku kurmin
              do ta shtrydhësh

Do të shkosh ti në të tjera vënde,
Po kudo të bredhësh paskëtaj,
S’do ta kesh me vete zemrën tënde,
Se një tjetër rreh në vend të saj.

Në çdo shtrat, ku kurmin do ta shtrydhësh,
Me dëshirë të shtirë, a me përdhunë,
Sytë e tu s’do mundësh më t’i mbyllësh,
Sy të tjerë për ty do bëjnë gjumë.

Në mundim, a në orën më gazplote
E në u bëfsh ti nënë më në fund,
S’ do ta tundë djepin dora jote,
Se dhe djepin tjetër dorë e tund.

Edhe në paç fat vetminë mizore,
Kur i egri dimër shtigjet mbush,
S’do të argjëndesh ti me fjolla bore,
Se për ty do thinjet tjetërkush.



Prof.as.dr. Anton Papleka
Erosi

Në studime të mëparshme jam ndalur gjatë tek erotizmi në “Lirikat” e K. Petritit. Edhe në këtë përmbledhje të zgjedhur tema kryesore është Erosi. Me këtë rast, më duhet të saktësoj se me këtë term nuk nënkuptohen vetëm marrëdhëniet e dashurisë njerëzore. Kuptimi i Erosit është më i thellë e më i gjerë. Në “Teogoninë” e tij, Hesiodi thotë: “Para gjithçkaje qe Kaosi, pastaj Gaja vithegjerë… dhe Erosi…” Sipas filozofit të lashtësisë, Empedoklit, forcës kozmike të Urrejtjes që shkaktoi kaosin e gjithëmbarshëm, ia zuri vendin forca kozmike e dashurisë (Erosi), e cila krijoi harmoninë dhe qeniet e universit.
Ky konceptim mitologjik e filozofik është përcjellë në veprat e disa poetëve të mëvonshëm. Te poema “Mbi natyrën”, Lukreci i drejtohet hyjneshës Venus si krijuese e gjithçkaje Për Ovidin, Erosi përkonte me “Melior natura”, domethënë me përpjekjen e natyrës për rregullimin e harmonishëm të elementeve. Në “Komedinë hyjnore”, Dante shkruan: “Dashuri që lëviz diellin e yjtë e tjerë.
Konceptime të përafërta për rolin e forcës kozmike të Erosit ka në lirikën “Fyelli” të N. Frashërit. Në lirikën “Vallja e yjve”, L. Poradeci e quan dashurinë (Erosin) zanafillën e yjve të përflakur, që rrotullohen nëpër orbitat e tyre.
Edhe te kjo përmbledhje erotizmi nuk karakterizon vetëm qeniet njerëzore, por edhe natyrën me elementet e saj të shumtë, erëra, lumenj, pemë, lule, zogj, etj.
Intensitet të fortë emocional kanë ato lirika, në të cilat natyra apo ndonjë element i saj bëhet bartës i Erosit. Gjetiu, funksionin dashuribartës e kryejnë të tjera elemente të natyrës, si reja, ylberi, shiu dhe breshëri, përmes të cilave realizohej dashuria midis çiftit të kryehershëm Tokës dhe Qiellit (Gajës dhe Uranit):
E sa herë harroheshim të dy,/ ç’re u nxi e ç’re u ylberua,/
                 reja ime shi lëshon  mbi ty,/ reja jote breshër derdh mbi mua
Në teksturën e krijimeve të tij është i pranishëm një ind, nëpër të cilin përçohet filozofia, siç kalon rryma elektrike nëpër filamentin e llambës.
* * *
K. Petriti është një ndër ata krijues që mendojnë se “muzika është gjendje zanafillore e mendimit poetik” (A. Gamoneda).
Për këtë arsye, një nga veçoritë e poezisë së tij është muzikaliteti metrik (P. Alfieri), i cili e afron me mjeshtër të tjerë të traditës sonë letrare, si N. Frashëri, N. Mjeda, L. Poradeci.
Aliteracioni është një ndër figurat më të funksionalizuara në poezinë e këtij autori:  “bredh brenga e mbrëmjes, bryma brigjet zbardh” , “ pres të plasë nga pjekja i pari pjepër”, “kalimthi shkund shapka shavar e shelgjishta”, “shkel shtërgu bisht zhapinjsh e shtrat shtërpinjsh,/ e bën të heshtë pellgjeve bretkosa.”
Që në “Lirikat e majit” vështirë mund të gjesh ndonjë lirikë peizazhi in strictu sensu. Kjo ndodh ngaqë çdo peizazh është funksionalizuar, është subjektivizuar, duke u bërë mishërimi i asaj domethënieje, të cilën nobelisti Odiseas Elitis e ka përcaktuar kështu: “Një peizazh është projektimi i shpirtit të një populli mbi truallin ku rron.

* * *
E kam quajtur përmbledhjen “Lirikat e majit’ një ndër botimet përfaqësuese të poezisë së re shqipe.Nuk u nisa vetëm nga fakti se ajo i ka bërë ballë shoshitjes së pamëshirshme të kohës, nuk u nisa vetëm nga pasuria e saj filozofike dhe estetike, mbi të cilën jam munduar të hedh dritë sadopak, nuk u nisa vetëm te fryma e saj antikonformiste, por edhe nga një arsye tjetër: nga homogjeniteti i theksuar ideor e estetik.
Në qoftë se sot, apo në të ardhmen, mund të bëhen gjithfarë eksperimentesh
poetike, të imitohen deri në plagjiaturë teknika moderniste apo pseudomoderniste, një vepër si “Lirikat e majit” nuk mund të shkruhet më, sikundër nuk mund të shkruheshin “Lulet e verës” të Naim Frashërit, “Vallja e yjve” e L. Poradecit, apo “Vargjet e lira” të Migjenit.
Duke pasur parasysh vlerat e qenësishme të kësaj përmbledhjeje, do të ishte e udhës që për të të shkruanin kritikë të vjetër apo të rinj, të flisnin ato stacione televizive, të cilat tregohen të papërtuara për të mburrur libra fare të zakonshëm. Së paku, më mbetet të shpresoj se “Lirikat e majit”, do të zënë vend në diskutimet letrare në shkollat e mesme dhe në katedrat e letërsisë. Duke shqyrtuar një krijimtari të tillë cilësore, nxënësit e studentët, sidomos krijuesit e rinj, do të njohin vlerat e vërteta të poezisë shqiptare të mëparshme dhe do të binden se “tradita e risisë lidhet me risinë e traditës”./Nacional