Skip to main content

Tetova News

Tom Sleigh: Pse një poet amerikan nuk është patriot?


Nga Dhurata Hamzai

Flet për “TemA” gjatë zhvillimeve të edicionit të pestë të festivalit POETEKA poeti amerikan Tom Sleigh


Ka një lloj opozicioni sot mes intelektualëve më të mëdhenj të Amerikës dhe vetë Amerikës. Kjo gjë u vu re edhe kur lexuat esenë tuaj “Surrealizmi përballë klasicizmit ose përse bëj vrima në togëzën time”. Pse ka ndodhur kjo?


Mendimi im është se ka pasur një lloj opozite nga inteligjenca amerikane në vitet e sundimit të presidentit Xhorxh Bush. Po t’i referohen kujtesës sime, në fakt kanë qenë vitet e Reganit, vitet më të tmerrshme, por edhe vitet e Bushit të cilat erdhën më keq se ato të Reganit. Dhe mendoj se shumë shkrimtarë amerikanë kanë qenë në mënyrë ndjeshmërisht instiktive kështu. Duhet të pranoj se unë nuk jam shumë njeri politik, sado e çfarëdo mesazhi të ketë eseja ime. Por ajo është një e thënë dhe një diçka e ndjerë në mënyrë të hapur, ta bën të paevitueshme të ndahesh nga konceptimi i kohës, e ndjen veten të përfshirë në të. Nuk ka të bëjë me të ndjerit superior, apo inferior, por ka më tepër të bëj me ndjenjën që ke për vendin tënd. Çfarëdolloj ndjenje që ke për vendin tënd, të mirë apo të keqe mendoj se është thelb i një patriotizmi dhe unë duhet të pranoj se vetë nuk kam ndonjë ndjenjë konkrete patriotike apo nacionaliste. Patriotizmi dhe nacionalizmi janë abstraksione për të cilat unë nuk jam i aftë të bëjë ndonjë gjë me ndonjë farë autenticiteti.


Por ju ama protestoni kur shkruani në esenë tuaj se, “unë jam një nga “frytet e vërteta të Amerikës/ që marrosen”, siç i quan William Carlos William. Dhe e paraqisni Amerikën të zbehur nga mitet e kujtesa kulturore, ku ti si kostum tradicional njeh xhinse dhe T-shirt, çfarë lloj autenticiteti është ky juaji?


Është një përjetim imi origjinal, një lloj zbulimi që do ta krahasoja me njohjen e kulturave fetare, që pasi kam hyrë thellë në to më kanë mbushur me një lloj drithërimi, ose në një rast tjetër, në sensin më praktik: Kur unë shoh Xhorxh Bushin e hipur mbi një avion që reklamon se lufta e Irakut mori fund dhe e kuptoj që është ky një absurditet i madh, që nga ai moment nis të përfshihem emocionalisht për të ndjerë këtë që kuptoj, dhe e kuptoj që është një ndjesi tjetër dhe nuk ka të bëjë me ndjenjat patriotike dhe intelektuale. Kjo përkthehet në një lloj gjuhe, të cilën e ndjej të nevojshme ta përdor në poezinë time dhe do të doja të dija se çfarë plane do të më fshejnë rreth kësaj çështjeje dhe se si do të ecin Shtetet e Bashkuara pas çdo zgjedhjeje politike.


Mendoni ju se në Ballkan e vende të tjera të vogla nacionalizmi e cenon poezinë e poetëve?


Këtë le të ma thotë poeti grek Demosthenes Agrafiotis që është ballkanas, mendoj se ai duhet ta dijë më mirë?


Si perceptohet kjo çështje nga ju zoti Agrafiotis? (drejtuar poetit grek që është i pranishëm në këtë intervistë)


Unë kam një koncept tjetër, sepse Greqia nuk është në një pozicion dominant. Megjithatë, në thelb, nuk ka pozicion dominant të një vendi ndaj një vendi tjetër në botë, por varet si shihet nga politika e vendeve të ndryshme, sepse çdo vend mbart mjaft brenda nga problemet e veta. Për ne grekët është edhe një kontekst tjetër për të kuptuar fjalën patriotizëm, domethënë kemi një patriotizëm të vjetër dhe kemi edhe një ndjenjë të thellë patriotizmi të ri, që do të thotë: të pranosh edhe unicitetin edhe të tjerët që të rrethojnë. Është ky një lloj patriotizmi inteligjent, i cili është i aftë edhe të kuptojë ku janë të mirat edhe ku çalojnë ato.


Zoti Sleigh, tashmë sapo u njohe me shfaqjen e nacionalizmës së vendeve ballkanike. Më bën kurioze fakti që ju keni qenë njohur me kulturën e fiseve Maya, ndaj dua të di: Po njohjen me Ballkanin dhe Shqipërinë si e keni kuptuar përmes kryqëzimeve të kulturave?


Për mua të gjitha kulturat janë burime poezish, e poezia buron nga shpirti. E kam thënë në esenë time që shpirti është paracaktuar të takojë trupin që e mbart përtej kornizës së kulturës. Për mua burimet e të gjitha kulturave janë burim çlirimi, lirie.

Popular posts from this blog

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

ANALIZË ESTETIKE E LAHUTËS SË MALCIS TË GJERGJ FISHTËS

Xhelal Zejneli


Ka të tillë që Fishtën e kanë cilësuar si figurën më të madhe dhe më të fuqishme të letërsisë shqiptare (shqipe) të gjysmës së parë të shekullit XX. Studiuesit si EqremÇabej, Benedikt Dema, Françesko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin Çobani, Aurel Plasari etj. janë marrë me krijimtarinë letrare të Gjergj Fishtës në periudha të ndryshme: para Luftës së Dytë Botërore, pjesërisht gjatë luftës, pas luftës, d.m.th. në vitet 1945-91, si dhe në periudhën e pluralizmit politik. Siç dihet, në vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fishtës në Shqipërinë moniste nuk ka qenë lëndë studimi e kritikës letrare shqiptare. Në periudhën në fjalë, vepra e Fishtës është studiuar në mënyrë të njëanshme dhe me kritere jashtëletrare dhe joartistike.
Me krijimtarinë e Fishtës janë marrë studiues shqiptarë, por edhe studiues të huaj, sidomos italianë, austriakë dhe gjermanë. Sipas studiuesve të sipërthë…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…