Skip to main content

Tetova News

Libra në trotuare

EDMOND TUPJA


Libra në trotuare. Shtruar. Shtrirë. Hedhur. Memecë. Në acar. Në djegagur. Nganjëherë në shi. Mushama përsipër. Futje e nxituar në kuti. Libra në trotuare. Të përdorur. Të rinj. Dukuri e re kjo në Shqipëri, karakteristike e tranzicionit pasdiktatorial. Zhvleftësim. Përtokë “Komedia Hyjnore” e Dantes. Përtokë dramat e Shekspirit. Përtokë “Don Kishoti” i Servantesit. Përtokë komeditë e Molierit, tragjeditë e Rasinit. Përtokë Dostojevski, Pushkini, Pasternaku. Përtokë Niçja. Përtokë Frojdi. Përtokë Hemingueji. Përtokë Markezi. Përtokë Kadareja, Agolli e shumë të tjerë shkrimtarë shqiptarë. Asnjë fjalë në mediat e shkruara apo elektronike për këtë dukuri mjerane me të cilën jemi mësuar kaq shumë, saqë nuk na bën më përshtypje. Ndërkohë ato vlojnë për politikën, thashethemet VIP, krimet më të përbindshme, kotësitë më të sipërfaqshme, me kile, me tonelata, të njoma e të thata. Kureshtarë, të etur, të uritur, të babëzitur, sidomos tani, në periudhë zgjedhjesh, u turremi vetëm gazetave, ngulemi vetëm para televizorëve. Nëpër kafene kanë nisur takimet e tubimet e kandidatëve për deputetë me zgjedhësit. Nëpër bare e kafene ku nuk ka libra: Danteja, Shekspiri, Servantesi, Molieri, Rasini, Pushkini, Dostojevski, Pasternaku, Niçja, Frojdi, Hemingueji, Markezi, Kadareja e Agolli, ndër shumë e shumë të tjerë, nuk janë klientë të tyre. Sa më shumë flitet, aq më pak lexohet, aq më pak mendohet. E para ishte fjala. Fjala e thënë, sigurisht, se fjala e shkruar është më e vonë, se fjala e lexuar është edhe më e vonë, se fjala e menduar ende nuk ka hedhur rrënjë si duhet te njeriu, veçanërisht tek i quajturi homo albanicus. Me shumë gjasë, edhe ndonjë libër i imi bën pjesë në ushtrinë e madhe të librave që dergjen trotuareve. Që dergjen pa gjetur prehje. Se prehje librat gjejnë vetëm në biblioteka e në librari. Do të ishte shumë interesante, për shembull, sikur të shikonim cilët nga librat e trotuareve gjenden edhe në bibliotekat e kandidatëve për deputetë në zgjedhjet e 23 qershorit, sikur t’i pyesnim cilët janë 23 autorët e tyre më të dashur, 23 librat që kanë lexuar prej tyre, 23 librat që, të paktën, i kanë rilexuar një herë, sikur t’i pyesnim gjithashtu nëse dhurojnë apo u dhurojnë ndonjëherë libra. Meqenëse, prej disa vitesh edhe politikanët tanë, sidomos nga krahu i majtë, po rreken të shkruajnë libra, pra, të hyjnë në historinë dhe në tregun e letërsisë shqipe, vërej që librat e tyre nuk i gjen nëpër trotuare. Sa çudi! Sa çudi e madhe! Sa çudi ndërkombëtare, madje edhe ndërplanetare! Librat e tyre u lexuakan te ne më shumë se kryeveprat e letërsisë botërore! A nuk do të lëndoheshin nga ky fakt shqiptaro-shqiptar Danteja, Shekspiri, Servantesi, Molieri, Volteri, Hygoi, Pushkini, Dostojevski, Pasternaku, Hemingueji, Markezi e plot të tjerë, që i kanë dhënë njerëzimit kryevepra të paharrueshme? Ndoshta ka sot mendje që këtë lëndim apo, më saktë, ndjenjën virtuale të të lartpërmendurve se në Shqipëri po u bëhet një padrejtësi, e konsiderojnë si të pathemeltë, meqë kryeveprat letrare botërore janë medoemos “fiction”, pra, trillim, d.m.th. gënjeshtër në fund të fundit, sado e madhërishme qoftë ajo, veçanërisht kur në Festivalin e Fjalës të zhvilluar tani vonë, më se 75 000 veta, në 84 vende, e cilësuan, pas një votimi serioz, emrin “gënjeshtër” si Fjalën e Vitit dhe, automatikisht, romancierët rezultuan se janë gënjeshtarët më të mëdhenj! Për rrjedhojë, gënjeshtrat e gënjeshtarëve që sapo përmenda e kanë vendin në trotuare, kurse politikanët shqiptarë, sidomos ata që duan të bëjnë letërsi, bëkan përjashtim dhe “kryeveprat” e tyre e paskan vendin kudo, vetëm në trotuare jo! Sidoqoftë, i premtoj lexuesit tim të vëmendshëm e të paanshëm se, mëngjesin e 23 qershorit do të dal herët nga shtëpia e do të bredh gjatë trotuareve për t’u hedhur një sy të përmallur kryeveprave që dergjen trotuareve para se të shkoj të votoj pesë minuta para mbylljes së qendrave të votimit. Do të votoj duke shpresuar, ndër të tjera, se politikanët shqiptarë me tundime letrare do t’i thërrasin mendjes dhe do të heqin dorë prej tyre, të paktën për aq kohë sa të jenë deputetë – nëse zgjidhen, sigurisht –, sepse nuk mund të jenë njëkohësisht edhe baballarë të kombit, edhe njerka të letërsisë shqiptare, e cila, duam apo nuk duam, bën modestisht pjesë në atë botërore.

Popular posts from this blog

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

ANALIZË ESTETIKE E LAHUTËS SË MALCIS TË GJERGJ FISHTËS

Xhelal Zejneli


Ka të tillë që Fishtën e kanë cilësuar si figurën më të madhe dhe më të fuqishme të letërsisë shqiptare (shqipe) të gjysmës së parë të shekullit XX. Studiuesit si EqremÇabej, Benedikt Dema, Françesko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin Çobani, Aurel Plasari etj. janë marrë me krijimtarinë letrare të Gjergj Fishtës në periudha të ndryshme: para Luftës së Dytë Botërore, pjesërisht gjatë luftës, pas luftës, d.m.th. në vitet 1945-91, si dhe në periudhën e pluralizmit politik. Siç dihet, në vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fishtës në Shqipërinë moniste nuk ka qenë lëndë studimi e kritikës letrare shqiptare. Në periudhën në fjalë, vepra e Fishtës është studiuar në mënyrë të njëanshme dhe me kritere jashtëletrare dhe joartistike.
Me krijimtarinë e Fishtës janë marrë studiues shqiptarë, por edhe studiues të huaj, sidomos italianë, austriakë dhe gjermanë. Sipas studiuesve të sipërthë…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…