Skip to main content

Tetova News

Nuk dënoj asgjë. Nuk e kam të drejtën. Kam vetëm bindjet e mia. E ç’të bëj që nuk ka ndonjë formacion që të përfaqësojë bindjet e mia?! Lëre që, për një poet, kjo më duket e pagëlltitshme.

Odiseas ELITIS (Nobel)


Nëse duam të flasim për realitetin, ky është realiteti. Sa për njohjen e veprës sime, mos u besoni shumë vendimeve të çastit. Çdo kohë, pa dashur, i mëshon vlerës së njërit në kurriz të të tjerëve dhe, si përfundim, në periudha të ndryshme janë çmuar si poetë mjaft të mëdhenj Akileas Paraskos apo Jorgos Suris. Mos harroni, dikur Kalvosi vërtitej nëpër libraritë e Aleksandrisë, kur në Athinë lëvdoheshin shkrimtarucët.
Të gjithë jemi pjesë përbërëse të një mashtrimi të madh, që përfundon dikur i pakuptimtë, aq sa edhe i përbindshëm. Pra, jemi të detyruar të tregohemi të thjeshtë dhe parashikimet tona të kenë për kriter kohën.

1.
Me kalimin e viteve, gjithmonë e më shumë fama më tremb. Më lemeris, do thoja. Aq sa edhe librat e mi, kur i shikoj në vitrinë, ndihem asisoj.
Ç’të bësh, nuk jam krijuar për vitrina.
Shumë vetë mendojnë se kjo është mungesë ambicjeje. Aspak. Thjesht, nuk kuptoj se ç’lloj ambicjeje është të jesh i daktilografuar dhe të të presin me duartrokitje. Ambicia ime është të ndihem i ildisur me formën e librit sipas çantës së ndonjë të riu a të ndonjë vajze, në çaste vetmie. Komunikimi mistik është gjithçkaja. Edhe vazhdimësia.
Poezia për mua është luftë ndaj kohës dhe rrënimit.
I mbyllur në pesëdhjetë metra katrorë, unë vazhdoj këtë luftë.
Dhe, pavarësisht nëse dal ose jo fitues, në një betejë si kjo gjej kënaqësinë më të lartë. Në një epokë kur triumfojnë vlerat sasiore, e shoh poezinë si të vetmen forcë që mund të ruajë çka është e shenjtë dhe e papërlyer në dinjitetin njerëzor.
Kritikët e mi gjithnjë ia dalin të gjejnë hendeqe në vepërn time. Ca heshtje dhjetë a dymbëdhjetëvjeçare.
E bukura është se, përsa i përket bibliografisë, kanë të drejtë. Vetëm unë, me sa duket, nuk po e vë re. Nuk mbaj mend të kem ndaluar ndonjëherë të shkruarit dhe ritmin e punës sime në përgjithësi. Puna është se unë gris. Nuk jam kurrë i kënaqur.
Një pjesë e madh e veprave të mia të shkruara më shqetëson. E kam të pamundur t’u rikthehem. Dhe, veç kësaj, vëllimi i veprës kurrë nuk më ka ngacmuar. Qysh tani kam përshtypjen se kam shkruar shumë.
Dhe nuk do të bëj lëshim, vetëm në ndodhtë të ndiej, në kuptimin e mirëfilltë të fjalës, se nuk bëhet ndryshe, se kam për të thënë diçka krejtësisht të re.

2.
Po, e tregoj këtu, nëse mund të tregohet, anën e prapme të vetes. Që megjithatë dëshmon, më së fundi, se nuk ka ndonjë ndryshim nga ajo e vjetra, e mbara.
Vetëm se zhvendosja ime nga natyra te qyteti, më diktoi një shprehje krejt të ndryshme. Fjala nuk mbështetet më te rrallësia apo tek alegoria. U përshtatet nevojave të menjëhershmërisë dhe ndjek më shumë rregullat e fjalës teatrale. Kjo është arsyeja që “Maria Nefelin” e cilësoj “poemë skenike”. Pa nënkuptuar se resht së qeni vepër e mirëfilltë poetike.
Nuk përjashtohet, nën ndikimin e mjeteve të sotme të komunikimit, ndoshta në mënyrë të pavetëdijshme poezia çel disa “shtigje”, siç mund t’i quajmë, kah artet e tjera. Kah muzika, kah teatri. Përfytyroni që pjesët e para i shkrova para nëntëmbëdhjetë vjetësh, në kohën kur mbaroja “Aksioni Esti”. Dhe ndoshta, si kundërpërgjigje ndaj rrepëtisë së asaj vepre, ndjeva nevojën të shkoj në skajin tjetër e të bëj një revolucion vetjak.
Nga kjo pikëpamje, them se bëhet fjalë për një vepër qëllimisht të zhviduar. Forma, pavarësisht nga të gjitha sa thonë, duhet t’i përgjigjet përmbajtjes dhe le të ma hedhin poshtë këtë tezë që parashtroj.

3.
Një vepër duhet të flasë vetë.
Dhe jo vetëm kaq, por të flasë në të gjitha gjuhët. Në kuptimin që duhet të përcjellë te çdo lexues, në përputhje me botën dhe pozicionin e secilit, një kundërtezë të caktuar. Të huajve kjo u duket paradoksale. Nuk mund ta kuptojnë fjalën, veçse brenda monosemantikës së saj. Ndërkaq, duke filluar që nga Homeri, poezia kështu ka funksionuar. Në shumë rrafshe.
Dhe atëherë ç’mund të bëjnë interpretimet tona?
Do të jenë fatalisht mashtruese. Krijuesi i di qëllimet për të arritur në një përfundim të kryer, madje zemërohet kur tjetri nuk e vret mendjen për t’i njohur ato. Nganjëherë ndodh përsëri e kundërta: shpërnjeh ose përçmon elementet që kanë te të tjerët ngacmime pozitive.
Gjithë temat që më kanë tërhequr vëmendjen për shumë kohë, me një mënyrë a tjetër, gjejnë vend të renditen. Padrejtësia, për shembull, që sundon përherë botën, fuqia që jep numri. Hendeku midis reflektimit estetik të Lindjes e Perëndimit dhe raporti i tyre brenda botës morale. Realiteti paskristian dhe njëkohësisht pasmarksist, siç na zbulohet në ditët tona nga grupi i filozofëve të rinj. Këta janë shembuj. Natyrisht, për njeriun thjesht të menduar këto dalin tërthorazi. Por të mos harrojmë se “tërthorazi” në prozë, është “drejtpërdrejt” në poezi. Për këto arsye e shumë të tjera, një poemë e tillë është e natyrshme të shkaktojë reagime të shumta. Por jam i përgatitur t’i përballoj dhe t’i kapërcej. Sidomos sot, kur mendimi i pavarur lejohet dhe të gjithë janë të prirur të mendojnë turlilloj. Bota për ta ekziston vetëm siç e shikon formacioni ku bëjnë pjesë.

4.
Nuk dënoj asgjë.
Nuk e kam të drejtën. Kam vetëm bindjet e mia. E ç’të bëj që nuk ka ndonjë formacion që të përfaqësojë bindjet e mia? Lëre që për një poet kjo më duket e pagëlltitshme.
E përfytyroni dot një Sollomos si anëtar partie? Poeti i përket gjithë vendit të tij dhe gjithë popullit të tij. Në këtë temë bëj shumë kujdes.
Mbaj mend që, pas ndërrimit të regjimit dhe gjatë përpjekjes së përgjithshme për të rigjetur vetveten, pranova të bëhem kryetar i këshillit administrativ të televizionit, por me t’u qetësuar gjërat, nxitova të jap dorëheqjen. Për të njëjtat arsye nuk pranova të vë kandidaturën për deputet apo atë për akademik.
Sepse dua, çdo çast, t’i ndiej duart të lira.
Jo, për Zotin, le të sqarohemi. Nuk bëj politikë dhe aq më pak të verdhë. E pranoj që kështu, siç na erdhën gjërat, ndoshta nuk i dilet ndryshe. Dhe nëse gjithë problemi ynë ishte të vishnim brekë më të mira, duhet të jemi plotësisht të kënaqur. Por kam të drejtë si grek të shqetësohem për pasaportën time.


Përktheu Romeo Çollaku

Flurudha

Popular posts from this blog

Drejtshkrimi i 1973-shit kërkon redaktim të thellë

Profesor Mehmet Çeliku sjell një studim mbi politikat gjuhësore dhe debatet e sotme mbi rishikimin e standardit të shqipes “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”, 1973 ka nevojë për një redaktim të thellë. Materiali ilustrues duhet zëvendësuar në një masë të konsiderueshme, duke u përditësuar me një material të ri nga stile të ndryshme, duhen hequr shumë shembuj e fjalë periferike që nuk janë të ditës a karakteristike për standardin e si rrjedhim, pa asnjë interes, duhen hequr e zëvendësuar shembujt dhe emërtimet e shumta të politizuara dhe të vjetruara të institucioneve si: kooperativa bujqësore, PPSH, Byroja Politike, Komiteti Qendror, sekretari i parë i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, sekretari i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, hidrocentrali “Lenin” ose parulla komuniste “të jetojmë, të punojmë si revolucionarë”, terma gjuhësorë të kapërcyer si nyja e prapme, përemër i pakufishëm, numëror rreshtor etj., në vend të mbaresave shquese …”. Këto janë dis…

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…