Skip to main content

Tetova News

Por kur ju poqi me mua Dashuria…

Poezi moderne dhe jo vetëm ajo dashurore, lirikat te “Canzoniere” të Françesko Petrarkës janë pranuar si model, duke u përpunuar në shekujt e mëpasëm; një tufë nga këto lirika, të përzgjedhura në shqip janë sjellë nga Ferdinand Leka


Françesko Petrarka



Ky sonet mund të quhet si një hyrje e “Kanconieres” së Petrarkës, megjithëse në të vërtetë do të ishte epilogu i tij, sepse besohet që është shkruar në vitet e fundit të jetës së poetit, kur mendoi t’i rendiste e t’i rregullonte lirikat e veta.
Është si një prelud poetik ku tingëllojnë shumë motive që do të zhvillohen në lirikat e tjera. Tek poeti luftojnë në mes tyre ndjenjat e njeriut të ri të Rilindjes Evropiane, pasionet tokësore me ndjenjat kristiane, të fuqishme në mesjetë, që e shtyjnë të pendohet për dëshirat e kësaj bote dhe i bëjnë thirrje të mendojë për jetën e përtejme.

Ju që dëgjoni sot në vargjet e mi,
Tingujt me psherëtima e ngashërime,
Ushqim zemre në rini plot gabime,
Kur nga ç’jam sot isha tjetër njeri.

Shpresoj të gjej mëshirë e dhembshuri,
Për shpresa të kota, vuajtje edhe pësime,
Shprehur me stile të ndryshme dhe arsyetime,
Për ata që e dinë ç’do të thotë dashuri.

Porse tash vonë e kam kuptuar mirë,
Se u bëra përralla e botës për kohë të gjatë,
Sa turp prej vetes sime tash më vjen;

E turpi është fryti i kësaj kllapie të vështirë,
Pendimi i hidhur e shikimi qartë,
Ëndërr e shkurtër është çka botës pëlqen.


II
Poeti tregon si u sulmua në befasi nga Dashuria, që e plagosi papritur dhe pastaj e nënshtroi pa shpëtim. Me sa duket poeti e ka hartuar në moshë të vonë, për ta vënë në fillim të “Kanconieres”, ashtu si dhe sonetin e mëparshëm.
Disa kritikë të tjerë mendojnë së është një nga lirikat e para të poetit në moshë të re e për më tepër bën fjalë për një dashuri tjetër, para Laurës.

Për një hakmarrje të hirshme të vet,
E njëmijë fyerje në një ditë për të goditur,
Përsëri Dashtnia tinëz harkun pat ngritur,
Si ai që të dëmtojë vend e kohë pret;

Virtyti strehë thellë përbrenda gjet’
Ndër sy dhe zemër, në mbrojtje duke pritur,
Derisa goditja për vdekje pat zbritur
Aty ku e ka zakon të vejë çdo shigjetë

Por i hutuar nga sulmi i papritur,
Nuk pati kohë sa duhej, as fuqi,
Virtyti ta përballte me arme atë zor;

O në atë majë të vështirë e të lartë i ngjitur
Nga brenga për të shpëtuar me dredhi,
Siç do tashti, por s’ka kush i jep dorë.


III
Duke zhvilluar më tej motivin e sonetit të mëparshëm, përshkruan si nisi dashuria e tij për Laurën dhe përcakton edhe ditën (6 prill 1327). Poeti nuk dyshonte se do të binte në Dashuri pikërisht të Premten e Madhe, kur bota e krishterë është në zi për vdekjen e Krishtit.

Nga dhimbja për Atë që i ka krijuar,
Atë ditë rrezet e diellit humbën ngjyre,
Kur unë rashë në lak, pa ditur se në atë mënyrë,
Po më lidhnin, grua, ata sy të shkruar;

Në atë kohë s’dyshoja do më kishin sulmuar
Shigjeta të Dashurisë, prandaj pa kqyrë
Asnjë dyshim, e me besim në fytyrë,
N’dhimbje të përgjithshme imja ka filluar.

Pa armë kur isha Dashuria më shitoi,
Rruga nga sytë në zemër s’kishte derë,
Prandaj tash lotët më kullojnë si kroi;

Por, më duket mua, s’e pati për nderë,
Kur juve, armëngjeshur, harkun s’ju tregoi,
Mua të më plagosi në atë gjendje të mjerë.

IV
Ngre lart Laurën, duke kujtuar që, ashtu si vetë Krishti nuk deshi të lindte në Romë, por në Judë, ashtu dhe vasha e Poetit doli në dritë në një fshat të vogël dhe të rëndomtë.

Ai që të pakufi e tregoi artin,
Tërë mjeshtërinë e bindshme dhe të vlerë,
Kur e krijoi këtë dhe atë hemisferë,
E më të urtë bëri Jovin se Martin;

Kur, për të sqaruar shkrimet, drejtoi hapin,
Drejt tokës sonë, mbetur në terr ngaherë,
Pjetrin e Gjonin hoq rrjetash me ‘i herë,
E i bëri mbretërinë e qiellit të kapin.

Nuk desh të lindej në Romë, vend madhështori,
Por në Jude, pse mbi të gjitha donte
Të çmohej përvuajtëria në këtë botë.

E tash nga i vend i vogël një diell nxori.
Sa dhe natyra rreth e falënderonte,
Që u lind aty një grua aq hireplotë.


VII
Nxit një mikun e vet të studiojë me ngulm letërsinë dhe filozofinë, pa marrë parasysh mundin dhe sakrificat që nevojiten për të arritur majat në këto fusha. Njëkohësisht ankohet për braktisjen e tyre nga shumë veta për t’u dhënë pas përfitimeve të shpejta materiale.

Puplat e buta, gjumi e grykësia,
Nga bota çdo virtyt e kanë dëbuar,
Prandaj nga rruga e mbarë tash ka dredhuar,
Natyra jonë, e mundur nga mbrapshtia.

Kaq është errësuar, humbur ka hijeshia
E qiellit, ku çdo jetë është formuar,
Saqë me gisht sot kanë për ta treguar,
Këdo që Helikone do të rrjedhë poezia.

Kush pyet për larin? Për mirtin e hijshëm?
“Filozofi, tash je skamnore e mekur”,
Thotë turma e etur vetëm për fitimet.

Në rrugën tjetër pak kanë për të ndjekur,
Por aq më tepër të lut, shpirt i njerëzishëm,
Punën fisnike mos ta prejnë mundimet.

XI
Pasi Laura e kupton dashurinë që ndien për të, tregohet më e rreptë ndaj tij dhe për këtë qëndrim të saj ankohet poeti në këtë baladë të quajtur “Balada e Velit”.

Pa velin në fytyrë, në hije o në diell,
Grua, s’ju pashë ndo ‘i herë,
Mbasi e kuptuat atë dëshirë që më ther,
E çdo tjetër lakmi zemre më heq fill.

Fshehur sa i mbajta të bukurat mendime,
Që në prag të varrit më çuan nga lakmia,
Pashë se në fytyrë ju ndritën rreze mëshire;
Por kur ju poqi me mua Dashuria,

Flokët e artë s’pranuan më shikime,
E ata sy dashnorë nga dheu i prire.
E humba, i mjeri, atë shikim plot hire.

Për vdekje ai vel më sundon,
Në vapë e në akull kur përherë mbulon,
Të bukrit sy, e u merr atë dritë të kthillë.


Standard

Popular posts from this blog

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

ANALIZË ESTETIKE E LAHUTËS SË MALCIS TË GJERGJ FISHTËS

Xhelal Zejneli


Ka të tillë që Fishtën e kanë cilësuar si figurën më të madhe dhe më të fuqishme të letërsisë shqiptare (shqipe) të gjysmës së parë të shekullit XX. Studiuesit si EqremÇabej, Benedikt Dema, Françesko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin Çobani, Aurel Plasari etj. janë marrë me krijimtarinë letrare të Gjergj Fishtës në periudha të ndryshme: para Luftës së Dytë Botërore, pjesërisht gjatë luftës, pas luftës, d.m.th. në vitet 1945-91, si dhe në periudhën e pluralizmit politik. Siç dihet, në vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fishtës në Shqipërinë moniste nuk ka qenë lëndë studimi e kritikës letrare shqiptare. Në periudhën në fjalë, vepra e Fishtës është studiuar në mënyrë të njëanshme dhe me kritere jashtëletrare dhe joartistike.
Me krijimtarinë e Fishtës janë marrë studiues shqiptarë, por edhe studiues të huaj, sidomos italianë, austriakë dhe gjermanë. Sipas studiuesve të sipërthë…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…