Skip to main content

Tetova News

Universi pas orgjisë - Jean BAUDRILLARD


Santa Kruz-i, ashtu si shumë dukuri të Amerikës bashkëkohore, është universi pas orgjisë, pas spazmave të socialitetit dhe seksualitetit. Të shpëtuarit prej orgjisë –seksi, dhuna politike, lufta e Vietnamit, kryqëzata e Woodstock-ut, por edhe luftrat


Jean BAUDRILLARD

Disa të privilegjuar, në një tregim fantastiko-shkencor, një mëngjes gjenden në një qendër vilash luksoze malore, rrethuar nga një pengesë transparente dhe e pakapërcyeshme, një mur prej qelqi të krijuar gjatë natës. Nga fundi i komfortit të tyre të qelqëzuar shohin ende botën e jashtme, universin real prej të cilit janë shkëputur dhe që, saora, bëhet univers ideal, por që mjerisht është shumë vonë. Të privilegjuarit vdesin ngadalë nëpër akuariume, si peshq të kuq. Disa kampuse universitetesh më japin të njëjtën ndjesi.
Santa Cruz-i është i fshehur mes pishave, arave, lumenjve (është një fermë e vjetër, e cila i është dhuruar universitetit), i mbushur me pavijone të padukshme për njeri-tjetrin, mu si qeniet që jetojnë në të. Është njëfarësoj trekëndëshi Bermudesh, si Santa Barbara: aty gjithçka zhduket, gjithçka përpihet. Fillikatësi totale, bashkësi totale. Pas qytetit ideal, çerdhja ideale. Asgjë nuk konvergon drejt një pike, as qarkullimi, as arkitektura, as pushteti.
Por sakaqshëm është e pamundur të manifestosh: ku të grumbullohesh? Manifestuesit nuk mund veçse të vijnë rrotull nëpër pyll, duke vështruar njeri-tjetrin. Nga të gjithë kolegjet uviversitare kaliforniane, të shquar për hapësirën dhe këndelljet, ky është më i idealizuari, më i natyralizuari. Aty kondesohen të gjitha bukuritë. Godinat i kanë vizatuar arkitektë të shquar, kurse përreth shtrihet limani i Carmel-it dhe i Monterey-it. Nëse ka diçka që mishëron grishjen e të ardhmes, ajo është bash këtu.
Por pikërisht kjo liri e mbrojtur si nga komforti vegjetal, si nga dlirësia universitare, bëhet e burgosura e vetvetes, e mbyllur në një mbrojtje natyrale dhe sociale, të cilat të japin të njëjtat vuajtje si në universitet e tjera publike (sistemi publik, në saje të mureve të tij, në disa gjasa, mund të evoluojë drejt utopisë më shpejt sesa sistemi shoqëror i hapur). Këtu, shoqëria është çliruar si kërkund gjetiu, ka hapur spitale psikiatrikë, transportet janë falas – dhe, në mënyrë paradoksale, ajo është mbyllur në vetvete, si mbrapa një muri prej qelqi.
Iluzioni parajsor dhe i mbyllur nga brenda, “Muri i Paqësorit”, për të përdorur këtë shprehje të Lyotard-it, do të ishte sak ky mur që e mbyll Kaliforninë brenda këndelljes së saj. Nëse, dikur, mëtimi i lumturisë ishte oqeanik dhe liridashës, këtu ajo është mbështjellë në një shqetësim fetusor. A ka ende pasione, vrasësa, dhunë, në këtë republikë të çuditshme, të vuvosur, të pyllëzuar, paqësore, grishëse? Po, por një dhunë të mbyllur brenda vetvetes, kundërvepruese. Jo krime pasionesh, por përdhunime, apo ata vrasësit e një dyzine vajzash dyvjeçare. Dhunim fetusor kaq pa arsye, sa dhe një shkrim automatik, dhe që, më shumë se një agresivitet real, të ndërmend nostalgjinë për ndalimet e vjetra (pse rriten përdhunimet së bashku me vlerën e lirisë seksuale?).
Sentimentaliteti i këtyre fjetoreve mikse shtëllitet mbi pyll, a thua vetë natyra është edhe grishëse edhe mëmësore, siguruesja e kërthndezjes seksuale dhe e ekologjisë së zakoneve, a thua natyra mund të kishte një vështrim përdëllimtar për ndonjë shoqëri njerëzore, a thua mund të ishte për të dalja prej universit mizor të magjisë, një marrëdhënie tjetër nga stoikja, tjetër nga ajo që kanë përcaktuar stoikët, një marrëdhënie e një domosdoshmërie të paparashikuar, të mëshirëshme, së cilës i vendos një sfidë, një liri edhe më të madhe. Këtu është zhdukur çdo shenjë e fatalitetit historik. Gjithçka bën banjë tek oazi i pajtimit sentimental me natyrën, me seksin, me marrinë, me vetë historinë (përmes një marksizmi të riparë dhe të korrigjuar.)
Santa Kruz-i, ashtu si shumë dukuri të Amerikës bashkëkohore, është universi pas orgjisë, pas spazmave të socialitetit dhe seksualitetit. Të shpëtuarit prej orgjisë –seksi, dhuna politike, lufta e Vietnamit, kryqëzata e Woodstock-ut, por edhe luftrat etnike e antikapitaliste dhe, në të njëjtën kohë, pasioni për para, pasioni për t’u faqebardhësuar, teknologjitë e forta, të gjitha këto janë orgjia e modernitetit - të shpëtuarit pra janë aty, duke vrapuar primitivisht, fqinjë të primitivitetit elektronik të Silicon Valley. Paqëllimshmëria, shpengimi, klimatizimi, teknologjitë e buta. Parajsa. Por një modifikim fare i vogël, le të themi kthimi në disa gradë, do të mjaftonte ta imagjinonim si ferrin.


Përktheu Balil Gjini

Popular posts from this blog

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

ANALIZË ESTETIKE E LAHUTËS SË MALCIS TË GJERGJ FISHTËS

Xhelal Zejneli


Ka të tillë që Fishtën e kanë cilësuar si figurën më të madhe dhe më të fuqishme të letërsisë shqiptare (shqipe) të gjysmës së parë të shekullit XX. Studiuesit si EqremÇabej, Benedikt Dema, Françesko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin Çobani, Aurel Plasari etj. janë marrë me krijimtarinë letrare të Gjergj Fishtës në periudha të ndryshme: para Luftës së Dytë Botërore, pjesërisht gjatë luftës, pas luftës, d.m.th. në vitet 1945-91, si dhe në periudhën e pluralizmit politik. Siç dihet, në vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fishtës në Shqipërinë moniste nuk ka qenë lëndë studimi e kritikës letrare shqiptare. Në periudhën në fjalë, vepra e Fishtës është studiuar në mënyrë të njëanshme dhe me kritere jashtëletrare dhe joartistike.
Me krijimtarinë e Fishtës janë marrë studiues shqiptarë, por edhe studiues të huaj, sidomos italianë, austriakë dhe gjermanë. Sipas studiuesve të sipërthë…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…