Skip to main content

Tetova News

BESNIK MUSTAFAJ: Pse lashë politikën për letërsinë

Shkrimtari rrëfen vitet e jetës pas largimit nga Ministria e Jashtme. Pse refuzon të komentojë dhe misteri që mban me vete. Debati me Kadarenë, ditët mes librave dhe dilemat e ish-politikanit

Keni disa kohë që u qëndroni larg televizioneve dhe politikës. Pse kjo zgjedhje?
“Nuk kam qendruar larg televizioneve, pasi për një farë kohe kam punuar si opinionist në një televizion. Megjithatë nuk kam qenë shumë afër, pasi sfida ime këto kohë, këto 3-4 vitet e fundit, është që fytyra ime të harrohet si fytyra e një politikani dhe të fillojë të mbahet mend si fytyra e shkrimtarit Besnik Mustafaj”.
Nuk ju pëlqen të identifikoheni më si ish-politikan?
“Unë jam krenar për atë rrugë që kam bërë në politikë, jam shumë krenar kur njerëz në rrugë më ndalojnë, më respektojnë. Ka të tjerë që kur ulem në një kafene më paguajnë edhe kafenë. Kjo është për mua një shenjë e faktit se jam larguar në kohën e duhur dhe kam lënë respect. Fëmijët e mi ende nuk i shan njeri si fëmijët e një politikani dhe kjo është një gjë e mirë, sepse po flasim për bashkëkohësinë, nuk po flasim për historinë dhe çfarë do të gjejnë brezat e ardhshëm në arkivat e Ministrisë së Jashtme apo në Arkivat e Shtetit rreth veprimtarisë sime si politikan. Unë ndjehem mirë”.
Në librin “Autoportret me teleskop”, keni lajmëruar që në fillim që nuk është autobiografik. Pse e keni bërë këtë lajmërim apo thjesht keni dashur ta fusni lexuesin në grackë?
“Unë e kam lajmëruar për të qenë i ndershëm me lexuesin, sepse një personazh i narratorit quhet Besnik Mustafaj, që nuk është një zgjedhje e rastësishme, por nuk është një shpikje e imja letrare, pasi gjendet në letërsinë botërore që nga Servantesi, kur autori e vë veten në skenë, pra merret me veten si me një të huaj. Duke qenë se është shumë afër largimi im nga politika, për të shmangur çdo keqkuptim dhe për t’i lajmëruar lexuesit se nuk është një libër me kujtime, e kam bërë këtë paralajmërim. Eshtë një detyrë e imja të jem i ndershëm me lexuesit e mi”.
Në rast se nuk donit të ndodhte ky keqkuptim, atëherë pse nuk e quajtët ndryshe personazhin kryesor?
“Nuk e quajta ndryshe, sepse ashtu me erdhi. Eshtë një intervistë e famshme e Ibsenit, ku një gazetar suedez para 120 vjetësh, i thotë se kishte deklaruar diçka. Ibseni i kthehet dhe i thotë: ‘Këtë nuk e kam thënë kurrë”. Gazetari i thotë që njëri nga personazhet e dramave të Ibsenit e kishte thënë atë fjali. Dhe Ibseni përgjigjet: ‘E ka thënë ai’. Në këtë kuptim unë jam i bindur se nuk kam patur një qëllim ta quaj personazhin me emrin tim. Erdhi ashtu dhe më pëlqeu si një lojë, sepse letërsia është një lojë, një realitet paralel.”
Në këtë lojë fiton shkrimtari apo lexuesi?
“Unë besoj se ka fituar se nëse ka fituar lexuesi, atëherë ka fituar edhe shkrimtari. Fitorja e shkrimtarit është e lidhur me gjykimin e lexuesit. Shkrimtari është narcistik deri në momentin që e boton veprën. Pasi e boton, ai nuk mund të shohë më fytyrën e tij, sepse nuk është më në dorën e tij.”
Në analizat që kam lexuar thuhet se Besnik Mustafaj e lodh lexuesin. Pasi e fut në këtë qark, në fund nuk i jep asgjë, atë kuriozitet për të cilin lexuesi nis të lexojë “Autoportret me teleskop”, gjithçka është e rrejshme…
“Vetë letërsia është një rrenë e madhe, por një rrenë e besueshme në kuptimin që është një transpozim drejt një realiteti tjetër, i cili është paralel. Prandaj janë të rëndësishëm letërsia dhe arti, pasi i gjithë arti është i tillë. Ai nuk përbën realitet imediat, por pasqyrim dhe pasqyrimi ka deformimin e tij të pashmangshëm. Unë e kam parasysh për çfarë e keni fjalë. Eshtë një artikull i Agron Gjekmarkajt, i cili i ka bërë një analizë shumë të mirë librit tim. Unë jam shumë i kënaqur nga analiza që i ka bërë librit dhe unë e marr si kompliment këtë citim, sepse ai thotë atë që unë kam synuar. Pra Gjekmarkaj si lexues, studiues dhe kritik, ka arritur në të njëjtin perceptim, ku unë doja të shkoja. Pra nuk po jap Besnik Mustafajin që është sot përpara jush, por një personazh.”
Letërsia bën këtë pasqyrim, por sa ngjan Besnik Mustafaj i vërtetë, me atë në libër?
“E sigurt është që nuk është alter-ego ime. Personazhi nuk është alter-ego ime me jetën që bën, por është me diilemat që ka. Dilemat më nxisin imagjinatën për të ndërtuar një jetë për atë personazh, pra një jetë që i shkon atij personazhi për të mishëruar dilemat e mia. Eshtë dilema e dy pushteteve, të politikës dhe letërsisë. Pra dilema mes pushtetit të përkohshëm që është ai i politikës, sepse ta japin të tjetër dhe ta marrin me votë, dhe pushtetit të letërsisë që nuk mund të ta marrë askush nëse ti e zotëron. Mbaj mend se në një prononcim kur isha në politikë kisha thënë që ‘unë jam një shkrimtar në politikë’. Në një nga kritikat që më bëri Kadareja sapo u bëra ministër, ku u tregua mjaft i padrejtë me mua, ishte se kisha vënë shkrimtarin përpara. Unë nuk doja të hyja në polemikë me Kadarenë dhe as në shtjellimet teorike të këtij fakti, por thashë vetëm një gjë: ‘Një ditë do të jem një ish-deputet, ish-ambasador, ish-ministër, por nuk do të jem kurrë një ish-shkrimtar, sikur edhe të mos shkruaj më libra’. Kisha botuar 10 libra, të përkthyer edhe në shumë gjuhë të botës, por nuk mund të jesh një ish-shkrimtar sikur të kesh bërë edhe një poezi të vetme të mirë në jetën tënde. Në këtë kuptim janë dy pushtete, që janë në një lloj përplasje në rastin e personazhit tim dhe kanë qenë në rastin tim për një zaptim territori. Në këtë rast zaptimi i territorit nuk janë privilegjet, por është koha. 24 orë që ka dita, secili kërkon kohën e tij dhe e do të tërën. Eshtë si në dashuri. Pushteti që të ka dhënë politika, në mënyrë që ta bësh mirë punën, është një lodhje fizike, veç të tjerash. Pushteti i shkrimtarit e kërkon gjithashtu të plotë kohën, sepse nuk është çështja për 2 apo 3 orë në ditë që shkruan shkrimtari, por e rëndësishme parakoha. Pra koha që ti mendon për subjektin, për personazhet dhe episodin apo paragrafin, në të gjithë aspektet, si të gjuhës dhe të ndërtimit”.
Sa kohë i është dashur Besnik Mustafajit për të krijuar këtë histori ku gjendet Besnik Mustafaj?
“Ky roman në kokë ka lindur diku në vitin 2002”.
E mban mend atë periudhë?
“E mbaj mend edhe momentin fillestar, kur isha në Bruksel. Në atë kohë isha deputet i opozitës dhe isha në delegacionin e përbashkët që kishim me Parlamentin Europian. Rastësisht gjatë një darke takova një shok të fëmijërisë sime, i cili ishte emigrant dhe rrinte në qendrën e azilantëve, nuk kishte shkuar të punonte. Ai më tregoi se me kursimet si azilant kishte blerë një teleskop amator dhe ia kishte dërguar një shoku tjetër në Tropojë. Mua m’u duk një fakt shumë poetik dhe shumë i bukur. Aty lindi teleskopi, por nuk e linda unë e gjeta te dikush tjetër”.
Mund të bëhej ku “Autoportret…”, pa këtë teleskop?
“Jo. Nuk mund të bëhej kështu siç është. Sigurisht që unë i kisha brenda vetes të gjithë ato ankthe që janë jam përpjekur t’i shkruaj në romanin dhe ndoshta do të gjeja një mënyrë tjetër për t’i nxjerrrë nga vetja, por nuk do të kishin këtë formë. Këto janë kopje unike, janë si skulpturat që gdhenden në mermer, pastaj mund të bëhen kopje në allçi, etj.”
Ju e keni njohur realitetin dhe historinë e Shqipërisë para dhe pas 1990. Ngjarjet e këtij libri, pse janë vendosur në këtë kontekst? Pse merr këtë peshë?
“Dy gjëra jam përjekur t’i shmang. E para të shmang mizerabilizmin. Eshtë shumë kollaj të shkruash për dhimbjen duke e vënë veten të drobitur nga dhimbja. Ndërsa e vërteta e personazheve të mi janë fëmijë, sepse fëmija ta lejon të ikësh nga ankthi i shoqërisë. Dilema kryesore e këtij libri është ky brez si imi, që liria na gjeti 30-vjeçar. Unë vetë isha 32 vjeç në momentin që isha me studentët. Në këtë moshë nuk je plak, por as i ri, je i pjekur. Një 32-vjeçar, unë besoj se e di rrugën e jetës së tij, e di për ku është nisur. Ka mbledhur forca, është stërvitur për këtë gjë, ka mbledhur energjitë e nevojshme. Ne 30 vjeç na ndryshoi jeta. Unë këtu kam një pyetje që shtroj: Nëse ke kemi dy gjysma jetës që nuk përputhen me njëra-tjetrën apo kemi një jetë koherente? Kjo është një pyetje shumë e madhe. Mund të kesh dy gjysma shumë të bukura, por që nuk bëjnë një, mund të kesh një jetë shumë koherente, por që është e mërzitshme. Në këtë kuptim e quaj të rëndësishëm për mua, e quaj një tentativë për veprën time, e quaj një tentativë për t’i shtruar pyetje thelbësore brezit tim.”
Ky roman e justifikoi largimin tuaj për hir të letërsisë?
“Ky ka qenë një ankth i imi gjatë gjithë kohës që shkruaja. Tani jam në një libër tjetër dhe e kam harruar. Unë e kisha një ankth dhe kisha një pasiguri prej fillestari. Romanin e fundit “Boshi” e kam përfunduar në vjeshtë 1998 dhe deri në 2009 nuk kisha shkruar kaq gjatë. Romani është një mundim i përditshëm. Nuk e dija se çfarë do të dalë. Nëse do të dështoja me roman do të thosha që ka vdekur romani brenda meje dhe do të vazhdoja të bëj një gjë që përvoja ma lejonte dhe që ishte politika dhe marrëdhëniet me jashtë. Unë nuk jam marrë kurrë me doganat apo me Ministrinë e Arsimit, aq më pak me ekonominë. Nëse nuk do të bëja një roman si ky, por do të dilte diçka më e dobët, atëherë do të thosha le të kthehem te ajo që di të bëjë më mirë. Ka shumë shkrimtarë të mëdhenj në vendet ish-komuniste, të cilët me ardhjen e lirisë nuk shkruan më, nuk u përshtatën, përfshirë edhe Havelin. Ata në liri u dhanë pas politikës apo e gjetën veten ndryshe. Edhe unë mund ta bëja këtë gjë. Libri im ka dalë në fillim të nëntorit dhe kam reagime të mjaftueshme te lexuesit, media, kritikët dhe studentët. Pikërisht studentët më thanë që ke bërë mirë që ke ikur nga politika.”
Përtej asaj që thonë lexuesit apo kritikët, mendoj që edhe shkrimtari vetë e ka një ndjesi se çfarë ka bërë kur mbaron faqen e fundit, apo jo?
“Në përgjithësi shkrimtari nuk ka një vlerësim realist, sepse është e pamundur. Shkrimtari në vetvete ka tre sjellje ndaj së njëjtës vepër. Së pari, sjellja kur niset ta shkruajë që është si një milingonë që mbledh vazhdimisht, që gjen material; së dyti, periudha kur shkruan, ku nuk mendon për të tërën, por vetëm për episodin që shkruan, kapitullin apo paragrafin; së treti, është pjesa e fundit që nuk ka dëshirë më të merret me librin, sepse është ose shumë i pakënaqur, ose shumë i lumtur me atë që ka shkruar.”
Ju kur e mbaruat veprën, ishit i dashuruar apo i distancuar?
“Tani kam qetësinë e një njeriu të divorcuar, sepse kam një histori tjetër në duar. Të gjithë sjelljet emocionale ndaj veprës janë derisa nuk ke filluar një vepër tjetër”.
Botuesja juaj Irena Toçi ishte shprehur se Besnik Mustafaj u largua nga politika për letërsinë. Sa e vërtetë është kjo?
“Eshtë shumë e vërtetë në kuptimin edhe të dilemës që shoqëron personazhin tim. Në momentin që mes dy dilemave që folëm në fillim, unë nuk gjeja më ekuilibra, atëherë duhej të bëja një zgjedhje. Ajo do të ishte e vështirë nëse nuk do të kisha argumente të tjerë që do ta ndihmonin shkrimtarin, që kanë të bëjnë me pikëpamjet e mia për politikën, mënyrën e qeverisjes dhe shumë gjëra të tjera. Kur i gjeta këto dhe mora vendimin, pashë që kandari shkonte drejt shkrimtarit.”
Fjalët tuaja të fundit në detyrë ishin se ndiheshit i lodhur dhe po largoheshit. Kjo ishte lodhja më e madhe?
“Mbaj mend që më është bërë një pyetje, sepse askush nuk e priste dhe të gjithë televizionet kishin dërguar vetëm kamera, siç ndodh kur janë dalje rutinore. Unë lexova deklaratën e dorëheqjes dhe një kameraman më pyeti: ‘Pse po largoheni?’ I thashë: ‘Jam i lodhur’. Më pyeti: ‘Çfarë do të thotë kjo’. I thashë që lodhja është njerëzore dhe si e tillë është e mjaftueshme për të marrë një vendi””.
Nuk ishit përgatitur për ta thënë këtë?
“Ajo përgjigje më erdhi aty, sepse nuk e dija se do më bëhej pyetja dhe mendoja që deklarata ishte e plotë. Mund t’i isha shmangur pyetjes, por në 20 vjet që kam bërë politikë, kurrë nuk ua jam shmangur pyetjeve të gazetarëve.”
Megjithatë besoj se shumë ju kanë pyetur, privatisht apo publikisht, pse u larguat nga politika? Eshtë kjo një përgjigje që nuk e keni dhënë?
“Eshtë një përgjigje që nuk e kam dhënë dhe nuk kam ndërmend ta jap as në këtë intervistë”.
Eshtë një përgjigje që nuk do ta jepni kurrë?
“Unë jam 55 vjeç dhe një ditë do të shkruaj kujtimet. Një student i fakulteti gazetarie kishte bërë një temë masteri me shkrimet që janë bërë për mua, vetëm analiza të të tjerëve, në momentin që kam dhënë dorëheqjen. Aty është njoftimi i dorëheqjes, ku nuk ka shpjegime nga unë, pse e kam dhënë dorëheqjen dhe është kjo përgjigje: ‘Jam i lodhur’. Në këtë studim, ai nxirrte se vetëm në shtypin e Tiranës, në tre javët që kanë pasuar dorëheqjen time, janë bërë 94 artikuj, aq sa kishte mundur të evidentonte student, se çfarë kam dashur të them unë me shprehjen ‘jam lodhur’.”
Eshtë dëshira për të qenë misterioz apo doni t’i thoni gjërat kur të kalojë bashkëkohësia për gjërat për të cilat po flisni?
“Përgjithësisht nuk më pëlqen të flas shumë për atë që lash. Nuk kam folur kurrë për miqësitë e prishura, për të dashurat me të cilat jam ndarë. Asnjëherë nuk jam marrë për t’i komentuar negativisht, sepse fakti që ka një ndarje do të thotë se ka diçka që nuk funksionon. Unë jam i bindur në bilancin tim se kam bërë një jetë fantastike në periudhën që kam qenë në politikë. Ajo më ka dhënë kënaqësi, eksperienca dhe njohje të jashtëzakonshme. Janë shumë të vogla arsyet për t’i sharë, se sa për t’i kujtuar si gjëra të bukura”.
Megjithatë kur merr një vendim të tillë, jo atë për t’u tërhequr, por për të mos dhënë shpjegime, duhet të jesh një natyrë e fortë…. Pra të mos biesh pre e presioneve dhe pyetjeve, në këtë rast jo të gazetarëve, por edhe të miqve e njerëzve të afërt, është karakteristikë e natyrës suaj?
“Unë besoj se e kontrolloj mirë veten. Kam qenë gjithnjë një tip i qetë. Gjyqin më të madh ia kam bërë unë vetes se sa ma kanë bërë të tjerët. Ka qenë një mënyrë e imja funksionale. Sigurisht që duhet një forcë ta përballosh protagonizmin, sepse hapja e kapakut të tenxheres të bën protagonist. Ky është një tundim jo i vogël, por mua më ka shërbyer për të filluar diçka tjetër. Në momentin që merresh me ripërtypjen e asaj që ke ngrënë një herë nuk ke kohë të shohësh përpara. Unë kështu jam”.
Keni qenë një politikan i mirë?
“Eshtë një pyetje shumë e vështirë. Edhe gjelit – thoshte nëna ime – i duket vetja mbret. Aq më tepër t’i thuash një shkrimtari nëse të pëlqen vetja, sigurisht që më pëlqen. Unë besoj se kam qenë një politikan i mirë. Përtej kësaj, dy-tre gjëra i kam të certifikuara. Nuk kam marrë para kurrë, përveç pagës që më ka dhënë shteti. Kjo është një lehtësi e madhe për mua dhe familjen time. Mua kurrë nuk më ka ofruar dikush para. Unë e di që jam i pakorruptuar, por nuk e di nëse jam i pakorruptueshëm. Nuk jam vënë në një provë të tillë. Unë di që nuk jam i ndotur. E dyta, jam shumë i lumtur që në 20 vjet në politikë nuk kam humbur miqtë e para ’90-s. Kjo është dëshmi që unë i kam ndarë punët ose kohën time të lirë nuk ia kam dhënë të njohurve të rastësishëm ose interesi i politikës. Kjo është e rëndësishme se po të humbisja miqtë, tani do të ndihesha shumë keq. Di shumë rast njerëzish që në dalje nga politika trishtohen shumë se nuk kanë me kë të pijnë një kafe apo gotë raki. E treta pse kam qenë një politikan i mirë, prindërit e mi janë të kënaqur me mua. Nëna ime ka vdekur, ka katër vjet, pra pasi e kisha lënë politikën. Babai im është ende sot dhe jeton me mua dhe flas shumë me të. Nëna ka ikur e qetë dhe babai im është i qetë. Unë kam dy pasqyra, që janë prindërit dhe fëmijët e mi. Këto pasqyra rrinë përballë njëra-tjetrës dhe është shumë e vështirë të mos ia deformojnë njëra-tjetrës pamjen. Unë jam në mes dhe në të dy këto pasqyra, unë nuk e shoh veten të përçudnuar. E fundit, unë jam zgjedhur disa herë në të njëjtën zonë elektorale, në mënyrë nominale si deputet. Nga njëri mandat në tjetrin kam patur shtim votash. Sot që nuk jam kandidat për asgjë, kam shumë miq atje ku kam qenë deputet”.
I ke tradhëtuar ndopak ata që vinin gjithnjë duke u shtuar, për të patur një figurë si Besnik Mustafaj në politikë? Sa egoizëm ka të heqësh dorë për të ruajtur staturën tënde?
“Eshtë shumë egoizëm. Në fund të fundit një jetë ka njeriu dhe unë besoj se vendimin tim për t’u larguar nga politika nuk e kam bërë kundër dikujt, por pro vetes sime. Mund të jesh pro vetes tënde, pa qenë kundër dikujt. Të kalosh nga statusi i një përfaqësuesi dhe të ikësh nga një skenë ku ego e njeriut në mënyrë të vetëvetijshme ndjehet e përkëdhelur, duke përdorur termin tuaj të tradhëtisë, kam tradhëtuar në një farë mënyre edhe egon time. Por i jam përgjigjur një egoje tjetër, sepse heshtja, tërheqja është realizim i një egoje. Nuk e mohoj këtë gjë”.
Cfarë do të ndodhë nëse të gjithë largohen pak nga pak prej politikës?
“Eshtë e pamundur të ndodhë kjo. Politika është sindromë. Unë vazhdoj ta kem sindromën, pasi nuk jam indiferent ndaj politikës. Dallimi im me shumë të tjerë, që e kemi filluar politikën në vitin 1990, dhe nuk dinë të ndalojnë, nuk dinë të analizojnë rezultatin, është se unë vërtetë jam i apasionuar pas politikës, por nuk më thotë gjë pushteti. Pra ushtrimi i pushtetit për mua nuk ka ndonjë rëndësi të veccantë. Unë kam refuzuar disa herë të jem ministër derisa pranova, kam dhënë dorëheqje nga ambassador, kam dhënë disa dorëheqje, jo vetëm nga ministri. Kam dhënë dorëheqjen nga ministër në një moment që isha në kulmin e sukseseve të mia. Atëherë është edhe më e vështirë. Agim Fagu thotë që lojtari i madh e lë sportin në kulm, jo të zbresësh në kategorinë e dytë. Merakun e kam, jo pse po ikin shumë njerëz, por pse nuk po ikin ata që duhet të ikin”.
Intervistoi Jonida Shehu (Emisioni “Natën Vonë”, “Ora News”)

Flurudha

Popular posts from this blog

Drejtshkrimi i 1973-shit kërkon redaktim të thellë

Profesor Mehmet Çeliku sjell një studim mbi politikat gjuhësore dhe debatet e sotme mbi rishikimin e standardit të shqipes “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”, 1973 ka nevojë për një redaktim të thellë. Materiali ilustrues duhet zëvendësuar në një masë të konsiderueshme, duke u përditësuar me një material të ri nga stile të ndryshme, duhen hequr shumë shembuj e fjalë periferike që nuk janë të ditës a karakteristike për standardin e si rrjedhim, pa asnjë interes, duhen hequr e zëvendësuar shembujt dhe emërtimet e shumta të politizuara dhe të vjetruara të institucioneve si: kooperativa bujqësore, PPSH, Byroja Politike, Komiteti Qendror, sekretari i parë i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, sekretari i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, hidrocentrali “Lenin” ose parulla komuniste “të jetojmë, të punojmë si revolucionarë”, terma gjuhësorë të kapërcyer si nyja e prapme, përemër i pakufishëm, numëror rreshtor etj., në vend të mbaresave shquese …”. Këto janë dis…

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…