Skip to main content

Tetova News

Serbë ndryshe!

Ismail Kadare

ARRI (Rayonnement Français Realites Internationales) më ka ftuar me këmbëngulje në një tryezë të rrumbullakët, organizuar prej tij, me temën: “Të jesh shqiptar, të jesh serb… e të bësh dialog”.
Më duhet pra të bisedoj me një shkrimtar serb, për atë çka ndodh sot në Ballkan, në sytë e publikut francez. Shkrimtari serb, Vidosav Stevanoviç është i njohur. Kam përshtypjen se diku jam takuar me të, po s’jam i sigurt.
Tryeza zhvillohet në Avenynë e Observatorit, përbri Kopshtit te Luksemburgut, në orën 5 mbasdite. Meqenëse është fare pranë shtëpisë sime, nisemi në këmbë, të dy me Elenën, një çerek ore përpara pesës.
Ndonëse mbërrijmë para kohe, salla është ndërkaq plot. Dhe jo vetëm kaq, në tryezë ka zënë vend shkrimtari serb bashkë me përkthyesen si dhe gjallëruesi i debatit, Laurand Kovacs, nëndrejtor në Inalco. Të gjithë kanë qenë ne pritje, dhe aty për aty ndiej se ka qenë krijuar një dramacitet artificial. Mund te thuhet se kjo gjithashtu bën pjesë ne stilin e gjithçkaje që ka të bëjë me Kosovën. Vetë tryeza e rrumbullakët është mjaft kurioze duke nisur nga vetë emërtimi i debatit. Ky emërtim ka patur brenda dyshimin se a mund te dialogojnë dy shkrimtarë ballkanas? Pas këtij dyshimi të parë ka ardhur tjetri, e sikur të mos duan? Sikur njeri prej tyre të mos vijë vallë? Sikur të mos vijnë të dy?
Për publikun kjo është sidoqoftë tërheqëse.
Ndërsa eci drejt podiumit e ndiej se duhet sqaruar sidoqoftë publiku se nuk ka patur kurrfarë mëdyshje për të marrë pjesë në këtë dialog.
E meqenëse nganjëherë gjestet janë më të qarta se fjalët, kur mbërrij te tryeza, u tregoj të tjerëve orën, që ende nuk ka shkuar pesë.
Kovacs sqaron se në të vërtetë tryeza fillon në pesë dhe se ata kanë zënë vend para kohe në të.
Ai na paraqet të dyve, pastaj ma jep fjalën mua. Them se jam i gëzuar që me jepet rasti të bisedoj lirshëm me një kolegun tim serb për dramën e sotme ballkanase.
Në të vërtetë është ashtu. Shtoj se nuk është hera e parë që më ndodhte kjo me shkrimtarë jugosllavë. Përmend Ivan Gjuriçin, që e kam njohur këtu në Paris dhe mikun tim Danillo Kishin, që e kujtojnë të gjithë me mallëngjim.
-Këta kanë qenë gjithashtu miqte e mi,- ndërhyn Stevanoviçi.
Të kesh qenë mik me Kishin dhe Gjuriçin, është shenjë e mirë.
Tryeza nis kështu me klimë të përzemërt. Ajo vazhdon te jetë e tillë edhe kur vjen fjala te thelbi dramatik i çështjes: Lufta në Kosovë.
E them qartë pikëpamjen time. Vidosav Stevanoviç, gjithashtu. Si rrallëherë ndonjë serb ai dënon pa asnjë rezervë jo vetëm diktatorin Millosheviç, por gjithë krimet serbe në Kosovë. Ndryshe nga shumë kinse opozitarë, ai nuk spekulon me bombardimet e NATO-s.
Ky takim që nisi me një trysni te ngucur artificialisht, ka rrezik të përfundojë në një idil rozë. Ndaj për të prishur idilin, i bëj një pyetje kolegut serb lidhur me nacionalizmin shqiptar.
-Më thoni sinqerisht, Vidosav, a ju bezdis nacionalizmi shqiptar dhe në qoftë se është kështu, çfarë ju bezdis konkretisht në të?
Ai u mendua një hop, pastaj u përgjigj:
-Unë e njoh nacionalizmin shqiptar, po ai mua nuk më bezdis. Mua më bezdis nacionalizmi serb.
E njoh mirë parapëlqimin e francezeve për përplasje mendimesh të kundërta, ndaj për të shmangur shijen e keqe të një mirëkuptimi të tepruar i kujtoj sallës cështjen e Shqipërisë së madhe dhe të “miteve nacionaliste shqiptare” që përmenden shpesh në shtyp, madje i kujtoj se shpesh të dy nacionalizmat vihen në një plan, një prolog i zakonshëm ky për të vënë pastaj në një plan: xhelatët dhe viktimat.
Prejardhja ilire e shqiptarëve, zanafilla e shqipeve prej ilirishtes dhe legjenda e Skënderbeut janë tre macet e zeza që tmerrojnë paqeruajtësit kulturore te Ballkanit. Përsëris mendimin tim të njohur, se edhe sikur këto të jenë tre përralla të çmendura të shqiptarëve, ato s’janë të dëmshme për askënd. Shtoj se të tria janë zbulime të Evropës dhe nëse në Shqipëri ka tre ose katër libra për Skënderbeun, në Evrope ka 300 ose 400. E po kështu qëndron puna me sheshet dhe rrugët dhe me shtatoret e portretet.
Vidosav Stevanoviç tund kryet në shenjë pohimi.
Kur takimi mbaroi, i pari që më përgëzon për paqen është Jacques Rupnik, një nga ekspertët më të njohur të Ballkanit të sotëm. Shtypi e pastron takimin me tone dashamirëse. Pra, mund të jesh shqiptar, mund të jesh serb e mund të diskutosh.
Fatkeqësisht, Vidosav Stevanoviç është shpallur tradhtar i serbëve pikërisht se ka një mendje të lirë. Tani për tani atje sundon e kundërta: mendja barbare.
Shkëputur nga “Ra ky mort e u pamë”, 22 qershor 1999
Standard

Flurudha

Popular posts from this blog

Drejtshkrimi i 1973-shit kërkon redaktim të thellë

Profesor Mehmet Çeliku sjell një studim mbi politikat gjuhësore dhe debatet e sotme mbi rishikimin e standardit të shqipes “Drejtshkrimi i gjuhës shqipe”, 1973 ka nevojë për një redaktim të thellë. Materiali ilustrues duhet zëvendësuar në një masë të konsiderueshme, duke u përditësuar me një material të ri nga stile të ndryshme, duhen hequr shumë shembuj e fjalë periferike që nuk janë të ditës a karakteristike për standardin e si rrjedhim, pa asnjë interes, duhen hequr e zëvendësuar shembujt dhe emërtimet e shumta të politizuara dhe të vjetruara të institucioneve si: kooperativa bujqësore, PPSH, Byroja Politike, Komiteti Qendror, sekretari i parë i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, sekretari i Komitetit Qendror të Partisë së Punës së Shqipërisë, hidrocentrali “Lenin” ose parulla komuniste “të jetojmë, të punojmë si revolucionarë”, terma gjuhësorë të kapërcyer si nyja e prapme, përemër i pakufishëm, numëror rreshtor etj., në vend të mbaresave shquese …”. Këto janë dis…

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…