Skip to main content

Tetova News

Marin Soresku, gojëdhëna e krishterë dhe botuesit shqiptarë


Valbona Bozgo (Musai)

Poeti i madh rumun, Marin Soresku, në një nga poezitë brilante të tij, ‘’Shekspiri’’, përshkruan aktin e krijimit të botës në shtatë ditë nga Zoti i letërsisë botërore. Ja si e përshkruan ai ditën e tretë të krijimit të saj:“Ditën e tretë mblodhi njerëzit/Dhe u mësoi shijet./Ia behën ca ardhacakë të vonuar./Krijuesi me keqardhje u përkëdheli kryet,/Dhe u tha se mund të bëheshin/Vetëm kritikë letrarë/Për të dërrmuar dhe shkallmuar veprat e shkruara nga të tjerët”.Unë do të thosha se këtu Soreskut i kanë çensuruar një varg. Pas: ‘’Vetëm kritikë letrarë’’, do të duhej të vinte një tjetër, që të plotësonte atë ç’ka deshte të thoshte poeti: “… Vetëm kritike letrarë/Dhe botues shqiptarë/Për të dërrmuar dhe shkallmuar veprat e shkruara nga të tjerët!!!!!”Le të shprehet sa të dojë Tzvedan Todorov  se: ‘’Ne specialistët, kritikët letrarë, pedagogët, në më të shumtën e kohës, nuk jemi gjë tjetër veçse xhuxhë të strukur, nën sqetullat e shkrimtarit’’. Botuesit tanë janë viganë! Po të duan ata, mund të të mburrin ty në media  aq shumë  sa edhe vetë Shekspiri do dyshonte në talentin e tij. Është në dorën e botuesit po aq që, po ta zemërosh edhe pasi të ngriti ditirambe të të quajë ‘’maniak mediatik’’!Ne që kemi dyzina shtëpish  botuese! Sipas një llogarie të thjeshtë, gjysmën e popullsisë i kemi shkrimtarë dhe poetë. Dhe meqenëse  profesioni i shkrimtarit është radhitur në majë të hierarkisë së tërë profesioneve, një popullsi e vogël si e jona, me këtë numër marramendësh krijuesish letrarë, duhej të kishte kulmuar në treguesit e saj të demokracisë! Por, çuditërisht, lexojmë prej vitesh për rritje të frikshme të analfabetizimit (15%). Një pjesë e mirë e rinisë sonë e shkruajnë keq gjuhën e nënës. Ashtu sikurse edhe i gjori Lek Plepi, që me handikapatin e padëshiruar , bëhet (e bëjnë) objekt argëtimi. Shoqëria e lirë (e shqyer) ku jetojmë, ka vend për të tërë! Lek Plepi duhet të konsiderohet normal në një anormalitet të kobshëm. Shtëpitë e sotme botuese janë të çliruara nga çensurat e së kaluarës. Nuk ka më direktiva komuniste për  përshkrimin e krijimeve nga ideologjia e kohës. Ka vetëm një kusht, që mund të kthehet në çensurë: Paraja! Paguaj dhe librin, si të ishte një mall i çfarëdoshëm: domate, patate, prezervativë, artikuj kozmetikë, celuar, a  dreqi e i biri, e ke në dorë për një ose dy javë.  Në qoftë se je Emër i Dëgjuar, në çfarëdo fushe qoftë, ke lehtësira në qoftë se të shkrepet të bëhesh shkrimtar, sepse vetë emri, është publiciteti më mirë për botuesit. Të tjerët, ata matufët e paemër e pa para: të ngrohen në diell! I shohim botuesit tanë të ecejaken në panaire librash, të debatojnë dhe ankohen për dimensionet gjeografike të stendave të tyre, të botojnë, të fotografohen dhe intervistojnë shkrimtarë të shquar botërorë, midis tyre edhe nobelistë,  emrat e merituar  të të cilëve ua kanë vetësiguruar fitimin. Fare mirë mund të krenohen me këto prurje të letërsisë botërore, paçka se shpeshherë të përkthyera mizorisht. Por, edhe kur gjejnë përkthyes të mjaft talentuar, i paguajnë për faqe të zezë. Sipas një gojëdhëne, një i krishterë i mirë, tek udhëtonte i vetmuar fushave e maleve, i zuri syri një rrëkezë të vogël. Tmerrësisht i etur, u gjunjëzua duke pirë  me gllënjka të mëdha. Uji ishte i freskët dhe shumë i shijshëm, si rrallë ndonjëherë. Kureshtar, ndoqi rrjedhën e rrëkezës, për të gjetur se nga buronte. U shtang, kur zbuloi, se ajo dilte nga goja e një qeni të ngordhur e të qelbur. Rëndësi kishte që ai e kishte shuar etjen, aq më tepër, me ujë aq të shijshëm. Prandaj, për të mirën e xhepave të botuesve tanë, ne do t’ia blejmë shkrimtarët e shquar botërorë. Sa për ata tanët, më të famshmit i kemi në politkë, gazetarë, drejtues emisionesh etj. Mjafton që ata të plotësojnë të vetmin kriter:  tu  sigurojnë botuesve fitmin në vlerë monetare apo në forma të tjera.
Nuk e di, nëse me tërë ata shkrimtarë të mëdhenjë, shtëpitë botuese të vendeve të tyre, janë sjellë kësisoj!

Popular posts from this blog

Petro Marko dhe Heminguej, nga dy botë të kundërta

Virion Graçi
Tekstet romanore të Petro Markos, i janë nënshtruar diktatit të ashpër redaksional, për pasojë janë tjetërsuar. Kanë ndërhyrë në titujt, duke i rekomanduar lexuesit konotacione të tjera ideo-emocionale, ndryshe nga konceptimi autorial; kanë dërguar në brumatricet e letrës libra të porsabotuar; kanë ndërhyrë në brendinë e veprës duke tjetërsuar personazhe protagonistë duke shfytyruar natyrën e marrdhënieve midis tyre

Për shkak të skualifikimit politiko-policor të Petro Markos në periudhën e totalitaritzmit të shpallur, qëndrimi i kritikës zyrtare dhe institucioneve shtetërore të kulturës ndaj krijimtarisë së tij, në rastet më afirmative ka qenë i cunguar, minimalist; rëndom mbi autorin kanë mbizotëruar ato që Prof. A. Plasari, saktësisht i ka quajtur së fundmi burgjet e padeklaruar të P. Markos… P. Marko, pas traditës tepër modeste e modeleve rrëfimtare anakroniko-anemike të romanit shqip deri atëherë, vitalizoi rrëfimin epik, dëshmoi siguri artistike e mjeshtëri të lartë; ka…

ANALIZË ESTETIKE E LAHUTËS SË MALCIS TË GJERGJ FISHTËS

Xhelal Zejneli


Ka të tillë që Fishtën e kanë cilësuar si figurën më të madhe dhe më të fuqishme të letërsisë shqiptare (shqipe) të gjysmës së parë të shekullit XX. Studiuesit si EqremÇabej, Benedikt Dema, Françesko Ercole, Maksimilian Lamberci, Zef Skiroi, Ernest Koliqi, Georg Shtadmyleri, Zef V. Nekaj, Xhuzepe Gradilone, Ignjac Zamputi, Tonin Çobani, Aurel Plasari etj. janë marrë me krijimtarinë letrare të Gjergj Fishtës në periudha të ndryshme: para Luftës së Dytë Botërore, pjesërisht gjatë luftës, pas luftës, d.m.th. në vitet 1945-91, si dhe në periudhën e pluralizmit politik. Siç dihet, në vitet 1945-90, krijimtaria letrare e Fishtës në Shqipërinë moniste nuk ka qenë lëndë studimi e kritikës letrare shqiptare. Në periudhën në fjalë, vepra e Fishtës është studiuar në mënyrë të njëanshme dhe me kritere jashtëletrare dhe joartistike.
Me krijimtarinë e Fishtës janë marrë studiues shqiptarë, por edhe studiues të huaj, sidomos italianë, austriakë dhe gjermanë. Sipas studiuesve të sipërthë…

FILOZOFIA E BUKURISË - Isuf Luzaj

Fragmente nga libri Filozofia e bukurisë
Bukuria është ajo e vërtetë që u pëlqen të gjithëve, pa pasur ata konceptin e së vërtetës logjike. Nga të gjitha magjitë, kjo është më e sinqertë: Gjykimi i shijes është i pavarur nga koncepti përkufizues i perfeksionit, sepse, kur një objekt deklarohet i pëlqyer, i bukur, me të gjitha endjet e ëndërrimit, kurrë s’është i qartë, i pastër, as i sigurt, pa asnjë përse! Shija fiton shumë kur bashkohet me estetikë, me intelekt aq më mirë, saqë pranohet nga të gjithë pa dhënë shpjegim, pa dhënë arsye, sepse s’ka rregulla, s’ka ligje që të përcaktojnë se çfarë është e bukura. Një këngë? Një pikturë? Një lule? Një flutur? Ç’është bukuria? Dhe përse është ashtu? Për ngjitje shpirtërore në sfera ekstaze, për lutje para altarit, përgjunjjeje namazi, që i flasin misterit gjithë popujt një gjuhë? Bukuria dhe sublimja vijnë në ujdi, janë mrekulli që vënë paqe midis perëndive.
Bukuria që frymëzon poetin ngjan të jetë përfaqësuese absolute e një koncepti të pakuf…